جليل عرفان منش
33
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
مردى كه هر دو دستش يكسان از او فرمان مىبرند . « 57 » ابن اثير مىنويسد : در جنگى نابرابر كه ميان على بن عيسى بن ماهان با طاهر بن حسين در حوالى رى رخ داد ، طاهر بن حسين براى مقابله با دشمن ، سپاه خود را به دستههاى كوچك تقسيم كرد . در اين هنگام عباس بن ليث « 58 » از قلب سپاه دشمن به وى حمله كرد و طاهر با دو شمشير به سوى او تاخت و عباس بن ليث را با ضربتى به دو نيمه كرد و اين اقدام باعث گسيخته شدن سپاه دشمن و هزيمت آنها شد و بدين جهت او را ذو اليمينين خواندند . مسعودى نيز مىگويد : سبب شكست سپاه ضربتى بود كه طاهر با هر دو دست به عباس بن ليث زد ، و به همين جهت او را طاهر ذو اليمينين نامند زيرا هر دو دست را براى شمشير زدن به كار مىبرد . « 59 » ملاحظاتى دربارهء سفر حضرت به قم بر خلاف تأكيد و تصريح منابع و كتب تاريخى در تعيين مسير حركت امام على بن موسى الرضا عليه السّلام از سوى بصره و اهواز و فارس به خراسان و اين كه مأمون ، رجاء بن ابى ضحاك را بر حذر داشته بود كه حضرت از مسير كوفه و قم عبور كند ، برخى از تذكرهنويسان مىنويسند : حضرت در سفر به خراسان وارد قم شد و مورد استقبال شديد مردم شيعهء قم قرار گرفت و در منزلگاهى كه فرود آمد مدرسهاى ساخته شد كه امروزه به مدرسهء رضويّه مشهور است . فرحة الغرى مىنويسد : حضرت رضا عليه السّلام وارد قم شد و مردم كه از ورود آن حضرت با خبر شده بودند به ملاقات آن حضرت مىشتافتند و براى ضيافت ايشان بر يكديگر پيشى مىگرفتند ، حضرت براى قطع خصومت فرمود : ( إن النّاقة مأمورة ) اين شتر مأمور است و به هركجا برود همانجا منزل خواهيم كرد . شتر به حركت درآمد تا كنار خانهاى زانو زد . صاحب آن خانه شب قبل از ورود آن حضرت در خواب ديده بود كه حضرت رضا عليه السّلام فردا ميهمان او خواهند بود و چون رؤياى او به
--> ( 57 ) - فراى ، تاريخ ايران كمبريج ، 4 / 83 . ( 58 ) - ابن اثير ، كامل تاريخ ( ترجمهء عباس خليلى ) ، 1 / 182 . ( 59 ) - مسعودى ، مروّج الذهب ، 2 / 392 .